هزاران گونه کاکتوس در طبیعت وجود دارند که دو گروه بزرگ از آنها به‌عنوان گیاهان آپارتمانی پرورش داده می‌شوند: کاکتوس‌های بیابانی و کاکتوس‌های جنگلی. هر دو گروه در فضای داخلی با نگهداری نسبتاً کمی رشد می‌کنند و در اندازه‌های مختلفی یافت می‌شوند که انواع کوچک تا متوسط محبوب‌ترین‌ها هستند.

کاکتوس‌های بیابانی معمولاً دارای تیغ یا کرک هستند و به شکل پارو، توپ یا منشور دیده می‌شوند. کاکتوس‌های جنگلی شبیه به سایر گیاهان گوشتی مانند بروملیادها هستند و در مناطق جنگلیِ معتدل در نواحی نیمه‌گرمسیری و گرمسیری رشد می‌کنند. این گیاهان بالارونده یا اپی‌فیت هستند که در طبیعت به تنه‌ی درختان می‌چسبند و به‌عنوان گیاهان آویزانِ آپارتمانی بسیار عالی عمل می‌کنند.

معروف‌ترین کاکتوسِ جنگلیِ تزئینی، کاکتوس کریسمس است که به رنگ‌های قرمز، صورتی، بنفش و زرد گل می‌دهد. هر دو نوع کاکتوس بیابانی و جنگلی، رشد کندی دارند، گل‌های زیبایی تولید می‌کنند و از مقاوم‌ترین گیاهان آپارتمانی محسوب می‌شوند.

نمای کلی گیاه

مشخصات	جزئیات
نام رایج	کاکتوس
خانواده	کاکتوس‌ها (Cactaceae)
نوع گیاه	گوشتی، چندساله
ارتفاع نهایی	۲٫۵ تا ۲۴۰ سانتی‌متر
گستردگی نهایی	۵ تا ۷۵ سانتی‌متر
نور موردنیاز	کامل، نیمه‌سایه
نوع خاک	شنی با زهکشی خوب
اسیدیته‌ی خاک	خنثی تا کمی اسیدی
زمان گل‌دهی	تابستان
رنگ گل	نارنجی، صورتی، قرمز، زرد، سفید
سختی سرما	حساس به یخبندان (نیازمند آب‌وهوای گرم)
منطقه‌ی بومی	نواحی بیابانی و نیمه‌گرمسیری قاره آمریکا

مراقبت از کاکتوس آپارتمانی

کاکتوس‌های بیابانی و جنگلی از مقاوم‌ترین گیاهان آپارتمانی هستند و زیباییِ خاص و منحصربه‌فردی دارند که آنها را به نقطه‌ی کانونی هر طاقچه یا اتاقِ پرنوری تبدیل می‌کند. در ادامه، نکات اصلی مراقبت از کاکتوس آپارتمانی را مرور می‌کنیم:

کاکتوس را در پرنورترین نقطه‌ی خانه قرار دهید.
از خاکِ سست با زهکشی خوب یا خاکِ مخصوص کاکتوس استفاده کنید.
فقط زمانی آبیاری کنید که خاک کاملاً خشک شده باشد؛ بهتر است کم‌آبیاری کنید تا پرآبیاری.
در زمستان که گیاه وارد دوره‌ی خواب می‌شود، آبیاری و تغذیه را کاهش دهید.
هرس معمولاً ضروری نیست، مگر اینکه نیاز به کنترل رشد داشته باشید.

نور موردنیاز

کاکتوس‌ها به چهار تا شش ساعت نورِ روشنِ خورشید در روز نیاز دارند. با این حال، برخی گونه‌های کاکتوس بیابانی و جنگلی ممکن است در نور مستقیمِ شدید بسوزند. کاکتوس را نزدیک یک پنجره‌ی آفتابی قرار دهید و در تابستان مکانی با نورِ روشنِ فیلترشده و در زمستان مکانی با نورِ مستقیم (مانند پنجره‌ی جنوبی یا غربی) انتخاب کنید.

می‌توانید کاکتوس را در تابستان به فضای باز منتقل کنید تا نور کافی دریافت کند، اما این کار را فقط زمانی انجام دهید که دمای شب به ۱۰ درجه‌ی سانتی‌گراد یا بالاتر برسد.

خاک مناسب

کاکتوس‌های بیابانی در خاکی با زهکشی سریع که مخصوص کاکتوس فرموله شده باشد، بهترین رشد را دارند. آنها همچنین در خاک گلدانِ معمولی که با ماسه، سنگریزه یا پرلیت برای افزایش زهکشی و تهویه اصلاح شده باشد، به‌خوبی رشد می‌کنند. کاکتوس‌های جنگلی نیز خاک با زهکشی خوب را دوست دارند، اما معمولاً در خاک گلدانِ معمولی نیز به‌خوبی رشد می‌کنند.

آبیاری

در طول بهار و تابستان که کاکتوس به‌طور فعال در حال رشد و گل‌دهی است، هر ده روز یک بار به آن آبِ فراوان بدهید و اجازه دهید آب کاملاً خارج شود. در دوره‌ی استراحتِ زمستانی، آبیاری را به هر چهار هفته یک بار (و برای برخی گونه‌های بیابانی هر شش هفته یک بار) کاهش دهید. خاک باید در بین آبیاری‌های تابستانی تا سطح خشک باشد و در زمستان تقریباً کاملاً خشک شود.

دما و رطوبت

کاکتوس‌ها دمای گرم بین ۲۱ تا ۲۷ درجه‌ی سانتی‌گراد را ترجیح می‌دهند. در زمستان، گیاه به دوره‌ی خنک‌تری با دمای حدود ۱۳ درجه‌ی سانتی‌گراد نیاز دارد. در زیستگاهِ طبیعی، کاکتوس بیابانی به شب‌های بسیار سرد عادت دارد و برخی گونه‌ها حتی شب‌هایی با دمای ۲ درجه را تحمل می‌کنند. با این حال، هر گیاه آپارتمانی که به سرما عادت نداشته باشد، باید از وزشِ باد سردِ زمستانی محافظت شود.

کاکتوس‌ها رطوبتِ معمولی را ترجیح می‌دهند که در بیشتر خانه‌ها به‌راحتی تأمین می‌شود. کاکتوس‌های جنگلی رطوبتِ کمی بیشتر از گونه‌های بیابانی را دوست دارند. بنابراین اگر گیاهِ گوشتیِ شما پژمرده شد، گاهی آن را غبارپاشی کنید.

کوددهی

کاکتوس‌ها می‌توانند در برخی از سخت‌ترین شرایط روی زمین زنده بمانند. هرگونه تلاش برای کوددهی استقبال می‌شود اما ضروری نیست. برخی باغبانان با کودهای معمولیِ گیاهان آپارتمانی نتیجه‌ی خوبی نمی‌گیرند (احتمالاً به‌دلیل نسبتِ نامناسبِ مواد مغذی)، بنابراین به‌دنبال کودِ ارگانیکِ مخصوص کاکتوس باشید که فسفر بیشتری نسبت به نیتروژن دارد.

کاکتوس را دو تا سه بار در سال، فقط در طول فصل رشد، کود دهید و به مقدار توصیه‌شده‌ی تولیدکننده مراجعه کنید. در زمستان کوددهی را کاهش دهید یا کاملاً قطع کنید.

💡

مطالعه بیشتر: ۷ روش طلایی کوددهی کاکتوس اپونتیا پیوندی: رشد انفجاری!

انواع کاکتوس آپارتمانی

چندین نوع کاکتوس—از گونه‌های دارای تیغ‌های سنتی تا آنهایی که شبیه سایر گیاهان گوشتی هستند—برای پرورش در فضای داخلی مناسب هستند. چند نوع محبوب برای کشت در خانه عبارتند از:

کاکتوس گوشِ خرگوشی (Opuntia microdasys) : پدهایی به شکل ساقه دارد که شبیه گوش خرگوش هستند. این گونه باید با احتیاط حمل شود، زیرا پدها حاوی گلوکیدهای زرد (موهای خاردار) هستند که ظاهری پنبه‌ای دارند اما خارهای زیادی دارند. کاکتوس گوش خرگوشی گل‌های سفید تولید می‌کند و می‌تواند تا ۶۰ تا ۹۰ سانتی‌متر رشد کند.
کاکتوس پیرزن (Mammillaria Hahniana) : شبیه به یک بالشتک سوزنی است، با کرک و خارهای فراوان. این رقم به‌صورت گرد است و گل‌های ارغوانیِ جذابی دارد و می‌تواند تا ۱۰ سانتی‌متر ارتفاع و ۲۰ سانتی‌متر عرض رشد کند.
کاکتوس ستاره‌ای (Astrophytum asterias) : که به کاکتوس ساندِ دلار یا کاکتوس توتیای دریایی نیز معروف است، توده‌ای ستاره‌شکل است که گل‌های زرد تولید می‌کند. این گونه‌ی کوچک ۲٫۵ تا ۵ سانتی‌متر ارتفاع و ۵ تا ۱۵ سانتی‌متر قطر دارد و اغلب در باغ‌های تراریومِ آپارتمانی یافت می‌شود.

هرس کردن

به‌طور کلی، کاکتوس نیازی به هرسِ اساسی ندارد، مگر اینکه قصد کنترل رشد آن را داشته باشید. با این حال، می‌توانید با یک قیچیِ باغبانیِ تمیز و تیز، بخش‌های مرده یا آسیب‌دیده را جدا کنید. باغبانان معمولاً کاکتوس را فقط برای جدا کردنِ جوانه‌های جدید برای تکثیر، هرس می‌کنند. هنگام انجام این کار، همیشه از دستکشِ محافظ استفاده کنید تا آسیب نبینید.

تکثیر کاکتوس آپارتمانی

اگر کاکتوس شما جوانه‌های جدید تولید می‌کند، می‌توانید از آنها برای تکثیر استفاده کنید. بیشتر جوانه‌ها در پایه‌ی گیاه رشد می‌کنند و مواد مغذی و آب را از گیاهِ مادر دریافت می‌کنند، در حالی که برخی دیگر در امتداد ساقه یا روی پدها تشکیل می‌شوند. برداشت و تکثیر جوانه‌ها به سلامت گیاهِ مادر کمک می‌کند و در عین حال به شما امکان می‌دهد گیاه را تکثیر کنید.

💡

مطالعه بیشتر: آموزش کامل قلمه زدن در بهار؛ از صفر تا صد تکثیر گیاهان آپارتمانی

در ادامه روش تکثیر کاکتوس از طریق جوانه‌ها آمده است (وسایل موردنیاز: دستکش، چاقوی تیز، پد الکلی، هورمون ریشه‌زایی، خاک مخصوص کاکتوس و یک گلدان):

۱. چاقو را با پد الکلی تمیز کرده و بگذارید خشک شود. دستکش بپوشید.

۲. یک جوانه را پیدا کرده و با زاویه‌ی ۴۵ درجه از پایه‌ی گیاه مادر جدا کنید (زاویه‌ی اریب باعث می‌شود زخم قبل از پوسیدگی، پینه ببندد).

۳. اجازه دهید جوانه چند روز (یا تا یک هفته) در جای خشک بماند تا پینه ببندد.

۴. گلدان را با خاکِ مخصوص پر کنید.

۵. انتهای بریده‌شده‌ی جوانه را به هورمون ریشه‌زایی آغشته کنید و آن را به‌آرامی در سطح خاک بکارید.

۶. گلدان را در نورِ روشن اما غیرمستقیم قرار دهید و مرتباً غبارپاشی کنید.

۷. کاکتوس جدید شما ظرف چهار تا شش هفته ریشه‌های قوی خواهد داشت.

💡

مطالعه بیشتر: لیست کامل گیاهانی که در آب ریشه می‌زنند + راهنمای قدم به قدم تکثیر در آب

کاشت کاکتوس آپارتمانی از بذر

هر دو نوع کاکتوس بیابانی و جنگلی را می‌توان از بذر پرورش داد، اما این کار به صبر نیاز دارد. علاوه بر این، باید بذر کاکتوس تهیه کنید که فقط در صورت گل‌دهی گیاه قابل جمع‌آوری است. برخی کاکتوس‌ها ممکن است هرگز در فضای داخلی گل ندهند، بنابراین خرید بذرهای بسته‌بندی‌شده از فروشگاه‌ها ممکن است تنها گزینه‌ی شما باشد.

بیشتر بذرهای کاکتوس قبل از کاشت نیاز به سرمادهی دارند. این کار را می‌توان با قرار دادن بذرها در پیتِ مرطوب و سپس نگهداری آنها در یخچال انجام داد تا زمانی که شکاف بردارند (تقریباً چهار تا شش هفته).
پس از دوره‌ی سرمادهی، گلدانی با خاکِ مخصوص کاکتوس آماده کرده و بذرها را به اندازه‌ی عرض خودشان در خاک بکارید.
آنها را به‌آرامی آبیاری کنید و روی گلدان را با پلاستیک بپوشانید و در مکانی روشن و دور از نور مستقیم خورشید قرار دهید.
بیشتر کاکتوس‌ها حدود سه هفته بعد جوانه می‌زنند و سپس می‌توانید پوشش پلاستیکی را در طول روز بردارید.
حدود شش ماه بعد، نشاءها آماده‌ی انتقال به گلدان‌های خود هستند.

کاشت در گلدان و تعویض گلدان

کاکتوس‌ها گیاهانی با رشد کند هستند که به‌ندرت نیاز به تعویض گلدان دارند. در واقع، بسیاری از گونه‌های کاکتوس وقتی کمی ریشه‌هایشان شلوغ باشد، بهتر گل می‌دهند. کاکتوس باید در ابتدای فصل رشد تعویض شود، فقط زمانی که به خاک تازه نیاز دارد یا دچار پوسیدگی شده است.

برای این کار، ابتدا دستکش محافظ بپوشید. سپس با یک ماله‌ی تمیز، گیاه را از گلدانِ فعلی خارج کنید تا ریشه‌ها آزاد شوند. کف یک گلدان سفالی را با خاکِ مخصوص کاکتوس با زهکشی سریع پر کنید. گیاه را اضافه کنید، اطراف آن را با خاک پر کنید و مراقب باشید ریشه‌ها پوشانده شوند، سپس به‌آرامی آبیاری کنید.

💡

مطالعه بیشتر: شوک یا شکوفایی؟ زمان دقیق تعویض گلدان گیاهان آپارتمانی.

نگهداری در زمستان

کاکتوس آپارتمانی در زمستان به مراقبت ویژه‌ای نیاز دارد، اما معمولاً این مراقبت به معنای توجّه کمتر است، نه بیشتر. برای شروع، کاکتوس را در پرنورترین پنجره‌ی خانه قرار دهید. از آنجایی که نورِ خورشید در زمستان در آسمان پایین‌تر است، این کار به کاکتوس اجازه می‌دهد بدون اینکه بسوزد، رشد کند. همچنین کوددهی را در این دوره‌ی خواب متوقف کنید و آبیاری را به حداکثر ماهی یک بار کاهش دهید.

آفات و بیماری‌های رایج

همه‌ی انواع کاکتوس ممکن است به شپشک‌های آردآلود، حشرات فلس‌دار، پشه‌های قارچی و کنه‌های عنکبوتی آلوده شوند. علائم شامل برگ‌های چروکیده، پوششِ کپک‌مانند و ظاهر شدن حشرات روی ساقه‌ها یا در خاک است. در بیشتر موارد، می‌توان آفات را با دوش آب یا گوش‌پاک‌کن به‌آرامی شست‌وشو داد. بیشتر آفاتِ گیاهان در برابر حشره‌کش‌ها مقاوم شده‌اند و استفاده از حشره‌کش‌های شیمیایی در فضای داخلی باید آخرین راه‌حل باشد.

کاکتوس‌های پرآبیاری شده ممکن است دچار پوسیدگی قارچی شوند که به‌صورت لکه‌های تیره و فرو‌رفته روی ساقه ظاهر می‌شود و نهایتاً نرم و لهیده می‌گردد. پوسیدگی باکتریایی نیز ممکن است باعث ترشح مایع سیاه از کاکتوس شود. اگر هر یک از این شرایط رخ داد، بخش‌های آسیب‌دیده را جدا کرده و گیاه را با محلول رقیق‌شده‌ی پراکسید هیدروژن درمان کنید.

چگونه کاکتوس آپارتمانی را به گل‌دهی برسانیم؟

گل‌دهی کاکتوس یا گیاه گوشتی، یک موهبت است، زیرا بسیاری از آنها در فضای داخلی گل نمی‌دهند. برای کمک به این فرآیند، باید زیستگاهِ طبیعی کاکتوس را بازسازی کنید، که به دمای گرم در روز و دمای خنکِ شبانه بین ۱۰ تا ۱۳ درجه‌ی سانتی‌گراد نیاز دارد. اگر دمای خانه‌ی شما گرم‌تر از این است، ممکن است مجبور شوید گیاه را شب‌ها به محیط خنک‌تری منتقل کنید.

برای گل‌دهی، کاکتوس همچنین نیاز به دریافت حداقل چهار تا شش ساعت نور خورشید و مقدار مناسب آب (اما نه زیاد!) دارد. شاید مهم‌ترین عامل برای گل‌دهی، این است که به کاکتوس اجازه دهید یک دوره‌ی خواب را تجربه کند، زمانی که نور و آب کاهش می‌یابد. در همین زمان است که برخی از کاکتوس‌های جنگلی (مانند کاکتوس کریسمس) گل می‌دهند.

مشکلات رایج کاکتوس آپارتمانی

رایج‌ترین اشتباه باغبانانِ کاکتوس، آبیاریِ بیش از حد در زمستان است. این کار می‌تواند منجر به پوسیدگی در پایه‌ی گیاه یا در نوک ساقه‌ها و رشد جدید شود. اگر پوسیدگی پیشرفت کرده باشد، ممکن است لازم باشد گیاه جدیدی را از قلمه شروع کنید یا کل گیاهِ مادر را دور بیندازید.

استفاده از کود غیرارگانیک نیز می‌تواند به کاکتوس آسیب برساند، زیرا بیشتر کودهای شیمیایی حاوی فلزات سنگینی هستند که در نهایت گیاه را مسموم می‌کنند. و از آنجایی که کاکتوس پوستِ محافظ یا برگ ندارد، آسیب فیزیکی رایج است و یک ضربه می‌تواند منجر به عفونت شود. برای جلوگیری از این مشکل، گیاه را سالم نگه دارید تا قبل از عفونت، پینه ببندد.

پرسش‌های متداول

طول عمر کاکتوس آپارتمانی چقدر است؟

به‌طور کلی، یک کاکتوس آپارتمانی باید حدود ده سال دوام بیاورد، اما برخی گونه‌های ظریف ممکن است فقط چند ماه دوام بیاورند. برعکس، برخی گونه‌ها می‌توانند در زیستگاهِ طبیعی خود تا ۳۰۰ سال در فضای باز زندگی کنند.

چه چیزی کاکتوس را از سایر گیاهان متمایز می‌کند؟

کاکتوس‌ها دارای آرئول هستند، ساختارهای کوچکِ بالشتک‌مانند با تریکوم یا کرک‌های گیاهی. آرئول ها برآمدگی‌های کوچک یا خوشه‌هایی هستند که تیغ‌ها، گل‌ها، شاخه‌ها و برگ‌ها از آنها رشد می‌کنند.

کاکتوس نماد چیست؟

بسیاری از فرهنگ‌ها معتقدند که کاکتوس نمادِ گرما، محافظت و عشقِ مادرانه است. از آنجا که کاکتوس می‌تواند شرایط سخت را تحمل کند، به‌عنوان «محافظ» شناخته شده و به‌عنوان هدیه‌ای برای ارائه‌ی محافظت، داده می‌شود.

بهترین مکان برای قرار دادن کاکتوس در خانه کجاست؟

کاکتوس به نور زیادی نیاز دارد، بنابراین بهترین مکان برای آن، پرنورترین نقطه‌ی خانه است. پنجره‌ی جنوبی ایده‌آل است و اگر متوجه شدید کاکتوس هنوز نور کافی دریافت نمی‌کند، قرار دادن آن زیر چراغِ رشد را در نظر بگیرید.

آیا باید کاکتوس را غبارپاشی کنم؟

بسیاری از کاکتوس‌ها شرایطِ خشک را ترجیح می‌دهند، بنابراین غبارپاشی توصیه نمی‌شود. اگر از گیاه آپارتمانی مراقبت می‌کنید که رطوبت را دوست دارد، دستگاه بخور یا قرار دادن گلدان روی سینیِ سنگریزه مؤثرتر از غبارپاشی خواهد بود.

💡

مطالعه بیشتر: کدام گیاهان در شب اکسیژن تولید میکنند؟ معرفی ۵ گیاه آپارتمانی برای اتاق خواب

راهنمای کامل پرورش و نگهداری کاکتوس‌های آپارتمانی