بیماری کرم قلب یکی از خطرناک‌ترین و در عین حال قابل‌پیشگیری‌ترین بیماری‌های گربه‌هاست. برخلاف تصور رایج، این تهدید نه فقط گربه‌های بیرون‌رو، بلکه گربه‌های کاملاً خانگی را نیز در بر می‌گیرد. در این مقاله، هر آنچه را که باید درباره این بیماری بدانید، از نحوه انتقال و علائم گرفته تا تشخیص، درمان و مهم‌تر از همه، روش‌های پیشگیری، بررسی می‌کنیم.

چه چیزی باعث بیماری کرم قلب می‌شود؟

کرم‌های قلب (Dirofilaria immitis) انگل‌هایی هستند که از طریق خون منتقل می‌شوند و در قلب یا رگ‌های خونی بزرگِ مجاور آن در حیوانات آلوده زندگی می‌کنند. طول کرم‌های ماده بین ۱۵ تا ۳۶ سانتی‌متر و عرض آن‌ها حدود ۳ میلی‌متر است. کرم‌های نر تقریباً نصفِ اندازه کرم‌های ماده هستند.

بیماری کرم قلب در سگ‌ها بسیار شایع‌تر از گربه‌هاست. با این حال، مطالعات اخیر روی گربه‌های مبتلا به بیماری‌های قلبی و تنفسی نشان داده است که میزان ابتلا به کرم قلب در آن‌ها بسیار بیشتر از چیزی است که پیش از این تصور می‌شد.

گربه‌ها در مقایسه با سگ‌ها نسبتاً در برابر عفونت کرم قلبِ بالغ مقاوم‌تر هستند. نرخ عفونت در گربه‌ها حدود ۵ تا ۲۰ درصدِ نرخ عفونت در سگ‌هایی است که در همان منطقه جغرافیایی زندگی می‌کنند؛ با این وجود، احتمال ابتلا همچنان وجود دارد. معمولاً گربه‌ها نسبت به سگ‌ها میزبان کرم‌های بالغ کمتری هستند (اغلب کمتر از چهار کرم). بسیاری از صاحبان حیوانات خانگی از شنیدن این موضوع تعجب می‌کنند که تا یک‌سوم از گربه‌های آلوده، گربه‌هایی هستند که منحصراً در داخل خانه زندگی می‌کنند!

کرم قلب چگونه به گربه منتقل می‌شود؟

چرخه زندگی کرم قلب پیچیده است و برای تکمیل شدن به دو حیوانِ میزبان نیاز دارد. کرم قلب به پشه به عنوان یک میزبان واسط نیاز دارد؛ بیش از ۳۰ گونه پشه می‌توانند به عنوان میزبان عمل کرده و کرم قلب را منتقل کنند. پشه‌ها با مکیدن خون یک گربه یا به احتمال بیشتر، یک سگ آلوده، لاروهای نابالغ کرم قلب به نام «میکروفیلاریا» را می‌بلعند. این لاروها به مدت ۱۰ تا ۱۴ روز در روده پشه رشد می‌کنند و سپس وارد اندام‌های دهانی پشه می‌شوند. زمانی که یک پشه آلوده گربه‌ای را نیش می‌زند، لاروهای عفونی وارد بدن گربه می‌شوند.

لاروها با بالغ شدن در بافت‌های بدن گربه حرکت کرده و وارد جریان خون می‌شوند. در نهایت، لاروها به شریان‌های ریوی (رگ‌های خونی که خون را از قلب به ریه‌ها می‌برند) و سمت راست قلب می‌رسند. از آنجایی که گربه‌ها میزبان طبیعی برای کرم قلب نیستند، بسیاری از کرم‌های نابالغ در این مرحله می‌میرند. آن‌هایی که زنده می‌مانند در عرض ۷ تا ۸ ماه بیشتر رشد کرده و به کرم‌های بالغی تبدیل می‌شوند که توانایی تولیدمثل دارند.

اگر در بدن گربه کرم نر و ماده به طور همزمان وجود داشته باشد، آن‌ها گروه جدیدی از میکروفیلاریاها را تولید می‌کنند که حدود یک ماه در خون گربه زنده می‌مانند. گربه‌ها میزبان‌های مقاومی هستند و به طور کلی تعداد کمی میکروفیلاریا در گردش خون آن‌ها یافت می‌شود. برخلاف سگ‌ها، کرم‌های قلب بالغ در بدن گربه‌ها فقط ۲ تا ۴ سال زنده می‌مانند. به دلیل همین چرخه زندگی، یک گربه برای آلوده شدن حتماً باید توسط یک پشه آلوده گزیده شود. کرم قلب به طور مستقیم از گربه‌ای به گربه دیگر یا از سگ به گربه منتقل نمی‌شود. خطر عفونت در زمان‌هایی که پشه‌ها به طور فعال تغذیه می‌کنند (معمولاً در دمای بالای ۱۰ درجه سانتی‌گراد) به بالاترین حد خود می‌رسد.

چه اتفاقی برای گربه مبتلا به عفونت کرم قلب می‌افتد؟

از آنجا که بیشتر عفونت‌های کرم قلب در گربه‌ها به مرحله بلوغ نمی‌رسند، گربه‌ها بیشتر به «بیماری تنفسی مرتبط با کرم قلب» (HARD) مبتلا می‌شوند. این بیماری ناشی از التهابی است که بر اثر مرگ کرم‌های نابالغ در رگ‌های خونی ریه، مجاری تنفسی کوچک و بافت ریه ایجاد می‌شود.

علائم بالینی این بیماری می‌تواند با بیماری آسم اشتباه گرفته شود: سرفه، خس‌خس سینه و مشکل در تنفس. همچنین برخی از گربه‌ها ممکن است دچار استفراغ یا کاهش اشتها شوند.

کرم‌های قلب بالغ نیز از طریق تأثیری که بر قلب و شریان‌های ریوی می‌گذارند، باعث بروز بیماری می‌شوند. آن‌ها باعث ایجاد التهاب مزمن شده که به ایجاد بافت اسکار (جای زخم)، باریک شدن شریان‌های ریوی و ضخیم شدن (فیبروز) بافت ریه اطراف آن می‌انجامد.

این تغییرات غیرقابل بازگشت باعث افزایش فشار خون ریوی می‌شوند؛ به این معنی که قلب باید برای پمپاژ خون به ریه‌ها جهت دریافت اکسیژن، با فشار بیشتری کار کند. کرم‌ها همچنین می‌توانند در عملکرد دریچه‌های قلب اختلال ایجاد کرده و فشار مضاعفی بر قلب وارد کنند که در نهایت می‌تواند منجر به نارسایی قلبی شود. تأثیر کرم‌های قلب بالغ در گربه‌ها به مراتب شدیدتر از سگ‌هاست، زیرا رگ‌های خونی گربه‌ها بسیار کوچکتر است. حتی یک کرم قلب بالغ نیز می‌تواند باعث بیماری ریوی کشنده در گربه شود.

💡

مطالعه بیشتر: ۷ مکمل غذایی ضروری برای گربه‌های مسن: راهنمای کامل سلامت و طول عمر گربه

کرم قلب چگونه تشخیص داده می‌شود؟

روش‌های مختلفی برای تشخیص وجود دارد؛ اما متأسفانه هیچ‌کدام ۱۰۰٪ قابل‌اعتماد نیستند و اغلب به ترکیبی از آزمایش‌ها نیاز است. روند تشخیص معمولاً شامل موارد زیر است:

الف) علائم بالینی: تشخیص بیماری کرم قلب در گربه‌ها دشوار است زیرا علائم بالینی خاصی ندارد. شایع‌ترین علائم شروع ناگهانی سرفه و تنفس سریع است (علائمی که در چندین بیماری دیگر نیز دیده می‌شوند). علائم غیر اختصاصی دیگر شامل کاهش وزن و استفراغ است. گاهی اوقات ممکن است گربه‌ای که کاملاً سالم به نظر می‌رسد به طور ناگهانی بمیرد و بیماری در کالبدشکافی تشخیص داده شود.

علائم حاد: غش کردن یا از حال رفتن، تنگی نفس، تشنج، اسهال، استفراغ، نابینایی، ضربان قلب بالا و مرگ ناگهانی.
علائم مزمن: سرفه، استفراغ، تنگی نفس، بی‌حالی، بی‌اشتهایی و کاهش وزن، و تجمع مایع در اطراف ریه‌ها.

ب) آزمایش خون و سایر روش‌ها:

۱. آزمایش آنتی‌بادی: نشان می‌دهد که آیا سیستم ایمنی گربه در معرض کرم قلب قرار گرفته است یا خیر.
۲. آزمایش آنتی‌ژن: وجود کرم‌های ماده بالغ را تشخیص می‌دهد. برای نتیجه مثبت باید حداقل دو کرم ماده بالغ در بدن گربه باشد، بنابراین نتیجه منفی لزوماً به معنای عدم ابتلای گربه نیست.
۳. آزمایش میکروفیلاریا در خون: به ندرت در گربه‌ها مفید است زیرا گربه‌های کمی این لاروها را در خون خود دارند.
۴. شمارش ائوزینوفیل: بررسی سطح نوعی از گلبول‌های سفید که در هنگام بروز عفونت‌های انگلی افزایش می‌یابد.
۵. رادیوگرافی (اشعه ایکس): برای بررسی اندازه قلب و قطر شریان‌های ریوی.
۶. سونوگرافی قلب (اکوکاردیوگرافی): امکان مشاهده مستقیم ساختارهای داخلی قلب و رگ‌ها را فراهم می‌کند و گاهی می‌توان کرم‌های قلب بالغ را مستقیماً مشاهده کرد.

💡

مطالعه بیشتر: چرخه حیات گربه: سفری از بچه گربه بازیگوش تا سلطان مسن خانه

آیا بیماری کرم قلب در گربه‌ها قابل درمان است؟

در حال حاضر هیچ داروی تأییدشده‌ای برای درمان کرم قلب در گربه‌ها وجود ندارد. یکی از داروهای مورد استفاده برای سگ‌ها روی گربه‌ها آزمایش شده، اما عوارض جانبی شدیدی به همراه داشته است. علاوه بر این، زمانی که کرم‌های بالغ در طول درمان می‌میرند، به ریه‌ها منتقل شده و واکنش بدن به کرم‌های مرده می‌تواند باعث مرگ ناگهانی گربه شود.

به همین دلیل، اگر گربه‌ای به کرم قلب مبتلا باشد اما علامتی نداشته باشد، معمولاً فقط تحت نظر گرفته می‌شود تا بدن خودش به طور طبیعی عفونت را از بین ببرد. اما اگر گربه بیمار باشد و علائم نشان دهد، گزینه‌های درمانی محدود زیر مطرح می‌شوند:

۱. استفاده از داروی مخصوص سگ‌ها (که به دلیل خطر نارسایی حاد ریه و مرگ، اصلاً توصیه نمی‌شود).
۲. درمان علائم و مراقبت‌های حمایتی (مثل استفاده از کورتیکواستروئیدها یا اکسیژن‌تراپی) به این امید که گربه بیشتر از کرم‌ها زنده بماند.
۳. روش کُند کُشنده (Slow-kill) با استفاده از ایورمکتین که این روش نیز خطر شوک‌های التهابی ناشی از مرگ کرم‌ها را به همراه دارد.
۴. جراحی برای خارج کردن کرم‌ها که فقط در موارد بسیار شدید انجام می‌شود و تا ۴۰ درصد خطر مرگ در حین یا بعد از عمل دارد.

💡

مطالعه بیشتر: ۹ راز مهم: چگونه غذای خشک را برای گربه عقیم شده جذاب کنیم؟

بهترین راه محافظت از گربه‌تان: پیشگیری

امروزه دامپزشکان اکیداً توصیه می‌کنند که همه گربه‌ها باید در تمام طول سال، به صورت ماهانه داروی پیشگیری از کرم قلب دریافت کنند. داروهای پیشگیری عالی و ایمنی برای گربه‌ها وجود دارد که استفاده از آن‌ها بسیار آسان است.

دلایل اهمیت پیشگیری برای همه گربه‌ها عبارتند از:

۱. سختی در تشخیص: تشخیص کرم قلب در گربه‌ها پیچیده‌تر از سگ‌هاست.
۲. شیوع پنهان: کرم قلب در گربه‌ها بیشتر از چیزی که فکر می‌کنیم شایع است و در برخی مناطق تا ۱۵ درصد گربه‌ها سابقه تماس با آن را داشته‌اند.
۳. فقدان درمان مناسب: هیچ درمان ایمنی برای گربه‌ها وجود ندارد.
۴. پیشگیری بی‌خطر و آسان است: داروهای پیشگیری عوارض ندارند و حتی برای بچه‌گربه‌های ۶ هفته‌ای نیز ایمن هستند.
۵. گربه‌های خانگی نیز مبتلا می‌شوند: از آنجایی که انتقال توسط پشه‌ها انجام می‌شود، ورود یک پشه آلوده به داخل خانه کافی است تا یک گربه کاملاً خانگی نیز به این انگل مبتلا شود.

منبع: VCA Animal Hospitals
برای مطالعه بیشتر، به منبع اصلی مقاله مراجعه کنید.

💡

مطالعه بیشتر: ۹ روش طلایی برای تشویق گربه بنگال به نوشیدن آب بیشتر (راهنمای کامل)